Posiedzenie: 52. posiedzenie Senatu RP XI kadencji, 1 dzień: przemówienie Senatora RP Wiktora Durlaka

Przemówienie senatora Wiktora Durlaka w dyskusji nad punktem 3. porządku obrad

Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo!

Od kilku lat narasta problem z obsadzaniem wolnych stanowisk asystenckich w sądach powszechnych. Jest to szczególnie zauważalne w dużych ośrodkach miejskich, gdzie osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje i predyspozycje preferują zatrudnienie w sektorze prywatnym. Taki stan rzeczy negatywnie wpływa na czas prowadzenia postępowań, szczególnie w tych sądach, w których 1 asystent przypada na kilku sędziów.

Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych „asystent sędziego wykonuje czynności zmierzające do przygotowania spraw sądowych do rozpoznania oraz czynności z zakresu działalności administracyjnej sądów”. W praktyce oznacza to, że asystent sędziego przygotowuje sprawy do rozpoznania oraz wspiera sędziego w analizie materiału dowodowego i przygotowaniu orzeczeń, np. zajmuje się sporządzaniem projektów orzeczeń i uzasadnień, analizą akt sprawy, wyszukiwaniem orzecznictwa oraz literatury prawniczej, a także kontrolą stanu spraw. Co istotne, asystenci wykonują swoje zadania pod kierunkiem sędziego, nie orzekają samodzielnie, ale biorą aktywny udział w przygotowaniu spraw, co znacząco skraca czas postępowania przed sądami. Obecnie kandydatów na stanowiska asystenckie zniechęcają niskie zarobki (w porównaniu do nakładu pracy i odpowiedzialności) oraz niejasne ścieżki awansu.

Podstawowym założeniem procedowanej ustawy jest utworzenie stanowiska młodszego asystenta sędziego jako dodatkowego, najniższego stanowiska w grupie stanowisk asystenckich, na którym będą mogli być zatrudniani studenci studiów prawniczych po ukończeniu trzeciego roku. Celem tych zmian jest z kolei zwiększenie efektywności pracy sądów i wsparcie kadrowe, a także pewnego rodzaju zachęta dla przyszłych prawników do kontynowania kariery w sądach już po ukończeni studiów. Zgodnie z procedowaną nowelizacją na stanowisku młodszego asystenta sędziego będzie można zatrudnić osoby, które ukończyły trzeci rok jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo, mają co najmniej 20 lat, zachowują status studenta i są „nieskazitelnego charakteru”.

Nowe przepisy tworzą klarowną drabinę hierarchiczną, która pozwala na płynne przejście od studenta do samodzielnego asystenta. Ponadto widełki płacowe dla wszystkich stanowisk asystenckich, w tym dla nowo utworzonego stanowiska młodszego asystenta sędziego, mają zostać ustanowione w drodze rozporządzenia ministra sprawiedliwości i uwzględniać kwalifikacje oraz doświadczenie osób zatrudnionych na stanowiskach asystentów sędziego oraz być konkurencyjne w stosunku do sektora prywatnego.

Zaproponowane w nowelizacji rozwiązania to odpowiedź na braki kadrowe w sądownictwie, ale również nowa ścieżka zdobywania doświadczenia zawodowego dla młodych adeptów prawa. Przyjęcie tych przepisów zapewni realne wsparcie pracy sędziów. Co istotne, nabór na stanowiska młodszego asystenta sędziego w drodze postępowania konkursowego zagwarantuje wybór na te stanowiska osób z odpowiednim przygotowaniem merytorycznym, kandydatów, którzy wyróżniają się swoją wiedzą. Ponadto ustawa przewiduje, że wprowadzona zostanie przejrzysta ścieżka awansu oraz system wynagrodzeń oparty na widełkach płacowych zależnych od stażu i kompetencji, co stanowić będzie zachętę do kontynowania pracy w sądzie.